Aanbevolen boeken

  • Balans in je brein

    De microbe mens; het belang van het onzichtbare leven door Remco Kort

Immuniteit: Hoe werkt ons ingenieuze verdedigingssysteem?

Ons afweersysteem is een complex en ingenieus verdedigingssysteem. Een leger van immuuncellen en hulptroepen staat dag en nacht paraat om ons te beschermen tegen indringers van buitenaf. De verdediging is zelfs in lagen opgesteld, met drie hoofdlinies.

 1e Barrière

De frontlinie vormt onze huid. De lichaamseigen bacteriën op onze huid, tezamen met de slijmvliezen in openingen als de oren, neus en mond, en het zuur van de maag beschermen ons tegen vreemde bacteriën, virussen en schimmels.

 2e verdedigingslinie; het aangeboren immuunsysteem

Zodra een niet-lichaamseigen stof of een ziekteverwekkende bacterie of virus, er toch in slaagt om het lichaam binnen te dringen (bijvoorbeeld via de neus), wordt deze al vrij snel gespot en komt de aangeboren afweer in actie. Deze bestaat uit witte bloedcellen, met onheilspellende namen als ‘dendritische cellen, natural killer cells en macrofagen’. Ze maken de indringers, zoals het Corona virus, onschadelijk door ze in te sluiten en letterlijk op te eten. Daarnaast circuleren er eiwitstofjes met een antibacteriële werking in de bloed- en lymfebanen die ziekteverwekkers kunnen doden.

 3e verdedigingslinie; het aangeleerde immuunsysteem

Deze tijdens het leven verworven immuun response is erop gebaseerd dat als je eenmaal een besmetting met een bepaalde bacterie of virus hebt overleefd, je immuniteit hebt opgebouwd voor deze specifieke ziekte. Voor ziekteverwekkers die de vorige verdedigingslinie overleefd hebben, komt het aangeleerde, ook wel specifieke immuunsysteem genoemd, in actie. Het heeft namelijk al signalen doorgekregen dat er onraad is. De code van de ziekteverwekkers is al dan niet bekend en doorgegeven via de T-helpercellen. Deze passen bij herkenning als een slot op een sleutel op de antigene stoffen aan de buitenkant van de ziekteverwekkers.

 Andere hulptroepen, de T- en B-lymfocyten komen nu in het geweer. Deze liggen met miljoenen klaar in het beenmerg en in de lymfeklieren om geactiveerd te worden. Ze vermenigvuldigen zich en gaan met grof geschut te werk om de indringers alsnog onschadelijk te maken, waarbij de B-cellen antilichamen produceren. Deze kunnen zich binden aan het specifieke antigeen van de indringer. De response wordt sterker als ze ook nog noodsignalen vanuit de cellen krijgen waar het virus via het celmembraan is binnen gedrongen. Virussen kunnen namelijk zichzelf niet dupliceren en hebben een gastheer nodig om te kunnen overleven. Dat kan een bacterie, dier of mens zijn. Het virus gebruikt het DNA en de machinerie van de gastheercel om zichzelf razendsnel te vermenigvuldigen. 

 Onze immuuncellen (en met name de B-cellen) hebben ook een geheugen. Als de ziekteverwekker al een bekende was voor het lichaam, kunnen de B-cellen, die al sluimerend aanwezig waren na een vorige infectie, direct ingezet en opgeschaald worden. De immuunreactie komt dan heel snel op gang via ons ‘aangeleerde immuunsysteem’. Tot op hoge leeftijd biedt dit ons bescherming tegen ziektes die we eerder hebben doorgemaakt.

 Dit verklaart ook waarom de immuunresponse bij een nieuw virus, zoals het Corona virus, dat niet wordt herkend, vooral bij ouderen niet snel op gang komt. Oude mensen moeten het juist hebben van hun aangeleerde immuunsysteem, terwijl jonge mensen normaliter kunnen vertrouwen op hun nog sterkwerkende aangeboren immuunsysteem om nieuwe ziekteverwekkers onschadelijk te maken. Zij krijgen bij besmetting meestal slechts milde klachten, maar kunnen wel een bron van besmetting zijn voor oudere en kwetsbare mensen. Tegelijk kunnen ze ook een belangrijke bijdrage leveren aan de noodzakelijke groepsimmuniteit. Hoe meer mensen immuniteit hebben opgebouwd, hoe kleiner de kans wordt dat het virus van de een naar de ander over kan springen.

 Op de vraag hoe je je immuunsysteem gezond en sterk kan houden ga ik in een volgende blog in.

 Drs. A.J.M. (Lida) Schelwald-van der Kley

Deel bericht